Gökbilim dünyası, dev bir yıldızın patlamasını saniyeler içinde izledi. X ışınları öyle bir şok yarattı ki…
**
Sıcak bir mart ayında, Çin’in Einstein Probe uzay teleskobu anlık bir X ışını parlaması tespit etti. Bu parlamanın, çöken yıldız çekirdeğindeki patlamadan çıkan güçlü bir şok dalgasının dev yıldızın yüzeyini yarıp geçmesiyle oluştuğu bildirildi. Yıldız, Güneş’ten 30 kat daha büyük bir kütleye sahipti. Kilit kelime: şok kırılması.
Pittsburgh’daki Carnegie Mellon Üniversitesi’nden Brendan O’Connor, sürecin eşzamanlı yakalanmasının tesadüf olduğunu söyledi. O’Connor: “İnanılmaz bir randevu, gözlem ekiplerimiz şansla bu anı yakalad. Ne kadar kısa sürdü, şu kadar zor.” Aynı zamanda Jillian Rastinejad da şok dalgasını radar gibi işlediğini belirtti. Rastinejad: “X ışınları bize yıldızın dış katmanları üstünden geçerken iz bıraktı.”
Astronomlar, üç ay boyunca süpernovanın bulunduğu noktayı gözlemledi. Yıldız, 500 milyon ışık yılı uzaklıktaki galaksideydi. Bu süre zarfında Chandra X-ışını Gözlemevi ve yer tabanlı teleskoplar devreye girdi. Sınırda bir şaşkınlık vardı, çünkü gözlemler 2008’den beri ilk kez gerçekleşti.
Bu dev yıldız, Wolf‑Rayet tipi bir dev yıldızdı. Yıldızın dış katmanları hidrojen ve helyumdan savruldu ve 10 kat hızlı bir patlama yaşandı. Patlamanın türü geniş çizgili Tip Ic süpernova olarak sınıflandırıldı. Gama ışını patlaması tespit edilmedi, oysa normalde bu patlamalar yaygındır.
O’Connor, gama ışını patlamalarının neden önceki yıldızlarda görünmediğini soruyordu. “Yıldızın çevresindeki yoğun madde, maddenin hızını engelledi olabilir.” O’Connor, “Engellenen püskürmeler teoride var, ama kesin tanımlanamadı” diyerek devam etti.
Rastinejad, bu bulgunun en devasa yıldızların öngördüğünden farklı yollarla öldüğünü gösterdi. “Bu uç süpernovalar, fizik yasalarının ekstrem koşullarda nasıl işlediğini görmek için bir laboratuvar” dedi. Mümkün bir kara delik geride kaldı, çekim gücü ışığın bile kaçamayacağı kadar yüksek.
Süpernova, gama ışını patlaması olmadan gözlemlenen ilk tür. O’Connor: “İlk kez gamma ışını olmadan patlama”, “Böyle bir olayın gerçekleşmesi şaşırtıcı” diyerek. Rastinejad, “Bu tür patlamalar, evrenin en yüksek yoğunluk ve sıcaklık koşullarında fizik kurallarını test eder” ekledi.
Gökbilimciler, şok dalgasının radar gibi işlediğini vurguladı. “Dış katmanları ve etrafındaki maddeleri yarıp geçerken, X ışınları iz bırakıyor” diyerek. 500‑600 ışık yılı uzaklıkta dev bir yıldızın patlaması, süpernova ölümüne yaklaştığını gösteriyor.
Bakalım, bu dev yıldızın sonu ne olacak? Gökbilim dünyası, yeni gözlemlerle evrenin sırlarını çözmeye devam ediyor.
Kaynak: Orijinal Haber
